Przeprowadzenie prac archeologicznych przy wytyczaniu historycznych ścieżek żydowskiego Cmentarza Bródnowskiego oraz odnalezienie pochówku Szmula Zbytkowera i upamiętnienie Abrahama Sterna

Warszawa
2022
badania, konserwacja, porządkowanie, restauracja
cmentarz, cmentarze żydowskie, dziedzictwo, prace konserwatorskie

o projekcie

Cmentarz został założony w 1780 roku decyzją króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, który wydzierżawił jego teren wpływowemu przedsiębiorcy Szmulowi Zbytkowerowi, z przeznaczeniem na żydowskie miejsce spoczynku. Przez lata cmentarz rozrósł się tak, że przed II wojną światową, zajmował swym zasięgiem teren około 14 ha- będąc jednym z największych żydowskich cmentarzy na świecie. Na obszarze nekropolii pochowanych zostało około 250.000 osób. Powojenne losy cmentarza spowodowały, iż niemal cały teren został zniszczony- nekropolia miała zostać przemianowana na park miejski, zasadzono na jej terenie drzewa, usunięto większość z oryginalnych pochówków, zlokalizowanych w gęstej siatce alejek i rzędów. Cmentarza w swej oryginalnej formie przestał istnieć. Dopiero w drugiej połowie lat 80-tych XX wieku, dzięki staraniom rodziny Nissenbaumów, zdecydowano się na pobieżne uporządkowanie terenu nekropoli, a obszar ogrodzono.

Projekt zakłada odtworzenie w terenie żydowskiego Cmentarza Bródnowskiego historycznych ciągów komunikacyjnych, po których oryginalnie poruszano się w obrębie cmentarza. Ścieżki zostałyby ponownie wytyczone i sondażowo odsłonięte metodami archeologicznymi, dla historycznie najstarszej części nekropolii, fragmentu północno – zachodniego, a następnie utwardzone w celu umożliwienia odwiedzającym przejścia tras do najważniejszych miejsc cmentarza. Zostałyby wyznaczone ciągi komunikacyjne dla historycznie najstarszego fragmentu nekropolii, tym samym, wyznaczone zostałyby oryginalne ścieżki dla około 1/3 części nekropoli.

Celem projektu jest również odnalezienie, na podstawie źródeł historycznych, najsłynniejszego pochówku w obrębie cmentarza– miejsca spoczynku Szmula Zbytkowera- założyciela po prawobrzeżnej stronie Wisły cmentarz żydowski na Bródnie, na którym to zgodnie ze swoją wolą został pochowany.  Szmul Zbytkower był protegowanym ówczesnego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, dzierżawcą dzisiejszego Targówka- przez co do dziś od jego nazwiska część praskiej Warszawy nosi nazwę „Szmulowizna” czy „Szmulki”. Podczas rzezi Pragi w 1794 roku Zbytkower ukrył wielu mieszczan praskich, ratując ich tym samym od śmierci bądź niewoli. Wykupywał także dzieci z rąk Kozaków, który to fakt został umieszczony na jego niezachowanym pomniku nagrobnym w formie plastycznej bądź jako inskrypcja komemoratywna- dziś właśnie jego miejsce pochówku będzie poszukiwane na cmentarzu Żydowskim na Bródnie, który uległ zniszczeniu podczas II Wojny Światowej i do dziś pozostawał nieodnaleziony.

Ponadto w ramach projektu powstanie upamiętnienie wielkiego wynalazcy Abrahama Sterna, który również jest uznawany za prekursora cybernetki. Abraham Stern zaczynał jako zegarmistrz w Hrubieszowie gdzie już w 1810 r. skonstruował serię maszyn liczących, które wykonywały cztery podstawowe działania arytmetyczne i potrafiły również wyciągać pierwiastki kwadratowe. Wypatrzywszy go Stanisław Staszic ściągnął do Warszawy, dzięki czemu Stern następnie skonstruował „machinę rachunkową” wykonującej „sama przez się” wszystkie cztery działania matematyczne- co było rewolucyjne jak na tamte czasy. Był również konstruktorem maszyny obliczającej pierwiastki kwantowe jak i maszyny wykonującej wszystkie pięć działań równocześnie. Od 1830 r. członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk. W ramach projektu mamy na celu przywrócenie miejsca pamięci temu wybitnemu polsko-żydowskiemu wynalazcy.

Projekt zostanie zrealizowany dzięki uzyskaniu środków z funduszu celowego Kancelarii Premiera RP w ramach programu ochrony miejsc pamięci.

wesprzyj projekt

wesprzyj projekt
+ _

podobne projekty